Tổng hợp bảng phân hạng thị trường của FTSE Russell chuẩn nhất

Vụ "nâng hạng thị trường" do ai phong tặng mà có uy quyền đến thế, có thể hút hàng tỷ đô la vốn ngoại chảy vào Việt Nam? Hôm nay, cùng Cú Thông Thái bóc tách và tổng hợp bảng phân hạng thị trường của FTSE Russell chuẩn nhất. Bài viết này sẽ không khô khan như sách giáo khoa, mà sẽ giống như một người bạn nối khố ngồi giải thích cặn kẽ cho anh em F0 hiểu tường tận gốc rễ vấn đề nhé!

1. FTSE Russell là gì? Ý nghĩa của việc nâng hạng đối với thị trường chứng khoán

Trên thị trường tài chính toàn cầu rộng lớn, dòng tiền hàng ngàn tỷ đô la không tự nhiên mà chảy lung tung. Luôn có những tổ chức quyền lực đứng sau đóng vai trò là "người xếp hạng sao Michelin" cho các thị trường chứng khoán trên toàn thế giới. Nổi bật nhất trong số đó chính là FTSE Russell. 

FTSE Russell là một trong ba công ty cung cấp chỉ số hàng đầu thế giới, cùng với MSCI và S&P Dow Jones Indices, thuộc sở hữu của Tập đoàn Sở giao dịch chứng khoán London (London Stock Exchange Group).

Sự phân hạng thị trường của FTSE hoàn toàn không phải là những danh hiệu phong cho vui để làm hình ảnh. Nó chính là thước đo, là cơ sở tham chiếu mang tính sống còn để định giá vị thế của một quốc gia trong mắt các "Cá Mập" – tức là các quỹ đầu tư quốc tế, quỹ hưu trí hay các quỹ hoán đổi danh mục (ETF) khổng lồ. 

Anh em phải hiểu rằng, các quỹ ngoại này có bộ luật giải ngân cực kỳ khắt khe. Họ không thể tùy tiện xách tiền sang một quốc gia lạ hoắc để mua cổ phiếu dựa trên cảm tính. Họ cần một "bản lý lịch" uy tín do FTSE xác nhận để biết môi trường giao dịch, hành lang pháp lý và hệ thống thanh toán của quốc gia đó có đủ an toàn, minh bạch để họ bơm tiền vào hay không.

Vì vậy, khi một thị trường được FTSE gật đầu thăng hạng, nó giống hệt như việc cái cửa hàng tạp hóa đang ở trong hẻm cụt tối tăm, đặt chễm chệ ra mặt tiền phố đi bộ sầm uất nhất. 

Nhưng trong giới tài chính, nó còn "khủng" hơn thế! Việc thăng hạng đồng nghĩa với việc chứng khoán quốc gia đó chính thức lọt vào rổ chỉ số tiêu chuẩn toàn cầu. Ngay lập tức, nó sẽ kích hoạt một dòng tiền tự động (dòng vốn thụ động từ các quỹ ETF) bắt buộc phải giải ngân mua vào các cổ phiếu trụ cột của thị trường đó để bám sát chỉ số. Khách Tây không chỉ "kéo đến mua sắm ầm ầm", mà họ bị "ép" phải mua bằng những con tàu chở đầy đô la!

2. Tiêu Chí Nào Để Lọt Vào Bảng Đánh Giá Của FTSE Russell?

Để được FTSE Russell xếp hạng, các thị trường không thể chỉ dùng "niềm tin" hay "sự hô hào". Họ chấm điểm dựa trên một bộ quy tắc cực kỳ khắt khe, bao gồm 3 trụ cột chính:

• Độ thịnh vượng tương đối của nền kinh tế 

Tiêu chí này được đo lường trực tiếp dựa trên thu nhập bình quân đầu người (GNI per capita) theo số liệu minh bạch từ Ngân hàng Thế giới (World Bank). Nói một cách dân dã, FTSE muốn xem "cư dân" của cái “chợ” đó có giàu có, có sức mua và có tiềm năng tiêu dùng tốt hay không. Một nền kinh tế thịnh vượng chính là thỏi nam châm tự nhiên nhất để hút dòng tiền của các quỹ ngoại.

•  Xếp hạng tín nhiệm 

Giống như đi vay tiền ngân hàng cần điểm tín dụng (CIC) đẹp, các quốc gia cũng vậy. Ở trụ cột này, FTSE Russell sẽ xem xét hồ sơ uy tín của cả một nền kinh tế. Liệu thị trường này đang ở mức "Đầu tư" (an toàn, uy tín, dòng tiền yên tâm hạ cánh) hay chỉ lẹt đẹt ở mức "Đầu cơ" (rủi ro cao, tính ổn định thấp)? Uy tín cao thì nói gì nhà đầu tư ngoại cũng xuôi, còn nợ nần khó đòi thì mâm nào cũng bị gạch tên.

•  Chất lượng thị trường 

Đây chính là chướng ngại vật "chua" nhất và là bài test làm khó rất nhiều thị trường đang muốn vươn lên. Trụ cột này không chỉ xét bề nổi mà bao gồm một danh sách dài dằng dặc tới 21 tiêu chí đánh giá sát sao mọi ngóc ngách của thị trường. Họ soi từ chất lượng hệ thống quy định, tính minh bạch của pháp luật, môi trường giao dịch có công bằng không, cho đến quy trình lưu ký, thanh toán tiền nong có an toàn, trơn tru hay không. 

Thậm chí, họ còn xét cả sự hiện diện của một thị trường phái sinh phát triển để các "Cá Mập" có công cụ bảo vệ rủi ro khi mang tiền tỷ đô vào đánh trận.

3. Bảng Phân Hạng Thị Trường Của FTSE Russell 

Theo phân hạng thị trường của FTSE Russell, họ chia "cái bánh" nền kinh tế toàn cầu thành 4 mâm chính. Cụ thể như sau:

3.1. Thị trường phát triển (Developed Markets) - Mâm VIP Tinh Hoa

Đây là mâm cao nhất, hội tụ những "ông lớn" của thế giới, nơi dòng tiền chảy vào an toàn và ổn định nhất.

• Vị thế kinh tế: Để ngồi “mâm” này, quốc gia đó bắt buộc phải có GNI (Thu nhập bình quân đầu người) ở mức cao, kèm theo đó là cơ sở hạ tầng thị trường phải cực kỳ phát triển. Giống như nhà đã giàu lại còn xây biệt thự xịn xò vậy.
• Chất lượng thị trường: Vô cùng khắt khe! Họ phải "Vượt qua" (Pass) trọn vẹn 21/21 tiêu chí chất lượng thị trường của FTSE mà không có một vết xước nào.
• Thành viên tiêu biểu: Những cái tên quen thuộc thao túng tài chính toàn cầu như Mỹ (USA), Anh (UK), Nhật Bản (Japan), Úc (Australia), Canada....

3.2. Thị trường mới nổi tiên tiến (Advanced Emerging Markets) - Mâm Thương Gia

Đây là “mâm” dành cho những nhà giàu mới nổi, tiệm cận rất sát với “mâm” VIP nhưng vẫn còn một chút sạn nhỏ cần khắc phục.

• Vị thế kinh tế: FTSE quy định rất linh hoạt, có hai cửa để vào. Một là quốc gia có GNI trung bình cao đi kèm cơ sở hạ tầng thị trường tiên tiến. Hai là quốc gia có GNI cao (rất giàu) nhưng cơ sở hạ tầng thị trường lại hơi kém phát triển một chút.
• Chất lượng thị trường: Dễ thở hơn mâm VIP, chỉ cần đạt chuẩn 15/21 tiêu chí chất lượng là được duyệt.
• Thành viên tiêu biểu: Brazil, Hy Lạp (Greece), Đài Loan (Taiwan), Nam Phi (South Africa)....

3.3. Thị trường mới nổi thứ cấp (Secondary Emerging Markets) - Đội Quân "Thánh Gióng"

Đây chính là mâm chứa đựng nhiều "kèo thơm" nhất cho các quỹ đầu tư ngoại thích sự bùng nổ, và cũng là mục tiêu mà chứng khoán Việt Nam chúng ta đang dồn toàn lực để nhắm tới!

• Vị thế kinh tế: Cũng có hai cửa. Một là quốc gia có GNI trung bình thấp nhưng cơ sở hạ tầng thị trường hợp lý. Hai là quốc gia có GNI trung bình cao nhưng hạ tầng lại kém phát triển hơn.
• Chất lượng thị trường: Yêu cầu khá nhẹ nhàng, chỉ cần đạt 9/21 tiêu chí chất lượng thị trường là qua ải.
• Yêu cầu phụ (Bắt buộc): Chợ phải có hàng tốt! Tối thiểu phải có 3 công ty đủ điều kiện lọt vào rổ chỉ số cổ phiếu toàn cầu FTSE.
• Thành viên tiêu biểu: Trung Quốc (China), Ấn Độ (India), Thái Lan (Thailand), Indonesia, Pakistan....

3.4. Thị trường cận biên (Frontier Markets) - Mâm Sơ Khai

Đây là mâm cơ sở, nơi các "Cá Mập" thường mang tâm lý "đãi cát tìm vàng" mạo hiểm.

• Định nghĩa: Về bản chất, đây là các thị trường mới nổi nhưng vẫn còn bị hạn chế rất nhiều mặt về quy mô và thanh khoản.
• Chất lượng thị trường: Tiêu chuẩn đầu vào rất thấp, chỉ cần đạt 5/21 tiêu chí là đã được FTSE xếp hạng.
• Yêu cầu phụ: Giống như mâm trên, thị trường này cũng cần tối thiểu 3 công ty đủ điều kiện để lọt vào rổ chỉ số.
• Thành viên tiêu biểu: Đội nhà chúng ta - Việt Nam, đang ngồi chung mâm với Argentina, Bangladesh, Sri Lanka, Kenya...

Phân hạng thị trường	Vị thế kinh tế (Điều kiện cần)	Chất lượng thị trường	Gương mặt tiêu biểu
Thị trường Phát triển (Developed Markets)	Quốc gia có Thu nhập (GNI) cao, cơ sở hạ tầng thị trường cực kỳ phát triển.	"Vượt qua" tuyệt đối 21/21 tiêu chí chất lượng.	Mỹ, Anh, Nhật Bản, Úc, Canada...
Thị trường Mới nổi Tiên tiến (Advanced Emerging)	GNI trung bình cao + hạ tầng tiên tiến; HOẶC GNI cao + hạ tầng kém phát triển hơn chút.	Đạt chuẩn 15/21 tiêu chí chất lượng.	Brazil, Hy Lạp, Nam Phi, Đài Loan...
Thị trường Mới nổi Thứ cấp (Secondary Emerging)	GNI trung bình thấp + hạ tầng hợp lý; HOẶC GNI trung bình cao + hạ tầng kém phát triển hơn.	Đạt chuẩn 9/21 tiêu chí chất lượng.(Phụ: Có tối thiểu 3 công ty lọt rổ chỉ số).	Trung Quốc, Ấn Độ, Thái Lan, Indonesia, Pakistan...
Thị trường Cận biên (Frontier Markets)	Các thị trường mới nổi nhưng vẫn còn bị hạn chế rất nhiều mặt.	Chỉ cần đạt 5/21 tiêu chí chất lượng. (Phụ: Có tối thiểu 3 công ty lọt rổ chỉ số).	Việt Nam, Argentina, Bangladesh, Sri Lanka...

4. Việt Nam Đang Đứng Ở Đâu Trong "Bản Đồ Sao" Này?

Hiện tại, theo phân hạng thị trường của FTSE Russell, Việt Nam vẫn đang ngậm ngùi ngồi ở mâm "Thị trường cận biên" (Frontier). Nhưng chúng ta đang nỗ lực hết mình để được thăng hạng lên "Thị trường mới nổi thứ cấp" (Secondary Emerging). Vậy chúng ta còn thiếu điều kiện gì? Dựa trên bảng đánh giá chất lượng thị trường tháng 3/2018 của FTSE, hãy cùng soi "tấm phim X-quang" của thị trường chứng khoán Việt Nam nhé:

Về mặt kinh tế:

• GNI bình quân đầu người: Thuộc nhóm Trung bình thấp (Lower Middle).
• Xếp hạng tín nhiệm: Nằm ở mức Đầu cơ (Speculative).

Về 21 tiêu chí chất lượng thị trường:

• Đạt chuẩn 10 tiêu chí

Chúng ta làm rất tốt ở khâu lưu ký, thanh toán và môi trường giao dịch. Ví dụ như có cơ quan quản lý thị trường (UBCKNN), không cấm cản việc đầu tư hay rút vốn, chi phí giao dịch hợp lý, và hệ thống thanh toán T+2 được đánh giá là an toàn. (Với 10 tiêu chí này, về mặt lý thuyết chúng ta đã vượt ngưỡng $9/21$ của mâm Mới nổi thứ cấp ).

• Hạn chế 8 tiêu chí

Chúng ta bị trừ điểm nặng ở mảng môi trường pháp lý. Cụ thể là: Đối xử công bằng với cổ đông thiểu số còn yếu, bị giới hạn tỷ lệ sở hữu nước ngoài (room ngoại), thị trường ngoại hối chưa phát triển tự do, thủ tục đăng ký cho nhà đầu tư ngoại còn phức tạp rắc rối, và cơ chế giao dịch phi tập trung (OTC) còn hạn chế.

• Chưa đạt 3 tiêu chí

Đó là tự do chuyển nhượng chứng khoán (Free delivery - nôm na là giao dịch không cần ký quỹ trước 100% tiền), chưa có Bán khống (Short sales), và thị trường Phái sinh chưa phát triển mạnh.

So Sánh Việt Nam với Pakistan

Nhiều người thắc mắc: "Nền kinh tế mình cũng mạnh, sao chưa được nâng hạng?". Hãy nhìn sang anh bạn Pakistan. Pakistan cũng có mức thu nhập trung bình thấp và xếp hạng tín nhiệm mức đầu cơ y như Việt Nam.

Tuy nhiên, Pakistan lại được ngồi chễm chệ ở mâm "Mới nổi thứ cấp". Tại sao? Vì chất lượng hạ tầng thị trường của họ tốt hơn hẳn! Trong 21 tiêu chí, Pakistan đạt chuẩn tới 14 tiêu chí, chỉ bị hạn chế 6 và không đạt đúng 1 tiêu chí (về Phái sinh). Trong khi đó, Việt Nam bị "điểm kém" ở vấn đề đối xử với cổ đông thiểu số, giới hạn room ngoại và thủ tục đăng ký cho nhà đầu tư nước ngoài.

Bài học rút ra: Để nâng hạng, Việt Nam không cần đợi nền kinh tế phải siêu giàu, mà cần "chơi đẹp" và "minh bạch" hơn trong luật lệ thị trường để làm hài lòng dòng vốn ngoại. Mấy món cao siêu như "Bán khống" thực ra chưa phải là yêu cầu bắt buộc ép chết để nâng hạng.

5. Triển Vọng Thu Hút Vốn Từ Việc Nâng Hạng Của FTSE

Nếu chúng ta chen chân được vào "Thị trường mới nổi thứ cấp" của FTSE thì dòng tiền đổ vào sẽ khủng cỡ nào không?

Hãy lấy ví dụ từ Arab Saudi. Khi quốc gia này được nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp và lọt vào rổ chỉ số FTSE Emerging Markets với tỷ trọng 2,7%, người ta ước tính họ đã thu hút được một dòng vốn thụ động (từ các quỹ ETF bám theo chỉ số) lên tới 5 tỷ USD.

Bây giờ, hãy tính toán cho Việt Nam. Nếu Việt Nam được nâng hạng, giả định tỷ trọng của chúng ta trong rổ FTSE Emerging Markets Index rơi vào khoảng 0,3% (dựa trên giá trị vốn hóa). Với tổng quy mô tài sản của các quỹ ETF bám theo chỉ số này lên tới hàng chục tỷ đô (ví dụ như quỹ VWO US Equity có quy mô hơn 58 tỷ USD ), thì Việt Nam có thể thu hút dòng vốn thụ động chảy vào thị trường ước tính rơi vào khoảng từ 184 triệu USD đến 555 triệu USD (tương đương hàng chục nghìn tỷ VNĐ).

Cổ phiếu nào sẽ được hưởng lợi nhất?

Dĩ nhiên, nhà đầu tư ngoại họ mang hàng trăm triệu đô vào không phải để mua cổ phiếu "trà đá rác rưởi" đâu. Dòng tiền này sẽ tự động chảy vào các công ty đầu ngành, có tỷ trọng vốn hóa lớn và đáp ứng tiêu chuẩn. Những cái tên khả năng cao được hưởng lợi lớn nhất chính là những "gã khổng lồ" trong rổ chỉ số FTSE Vietnam Allshare hiện tại như:

• VNM (Vinamilk)
• VIC (Vingroup)
• MSN (Masan Group)
• HPG (Hòa Phát)
• VRE (Vincom Retail), VJC (VietJet)...

6. Kết Luận

Tổng hợp lại bảng phân hạng thị trường của FTSE Russell, chúng ta thấy rằng cuộc chơi tài chính quốc tế có luật lệ rất rõ ràng. Việc được nâng hạng từ Cận biên (Frontier) lên Mới nổi (Emerging) không phải là phép màu xảy ra sau một đêm. Quá trình này đòi hỏi một lịch trình khắt khe: 

Từ việc được đưa vào danh sách theo dõi (Watchlist) -> FTSE theo dõi sự cải thiện trong 1 năm -> Ra quyết định nâng hạng -> Và cho phép các quỹ có thời gian cơ cấu lại danh mục (có thể kéo dài hàng năm trời).

Tuy nhiên, dù đường còn dài, nhưng với vị thế hiện tại khi đã đạt 10/21 tiêu chí, cơ hội để Việt Nam thu hút hàng trăm triệu USD vốn ngoại là hoàn toàn có cơ sở. Đối vớiư nhà đầu tư, nắm bắt được xu hướng này chính là nắm bắt được "Thiên thời" để chuẩn bị vốn liếng đón đầu cơn sóng mang tên nâng hạng.

Để tận dụng được những cơ hội khi thị trường Việt Nam được nâng hạng giúp đưa ra quyết định đầu tư đúng đắn, cần nắm được những kiến thức nền tảng về thị trường, nhưng là “lính mới” hoặc chưa có nền tảng vững vàng mà anh em lại đang loay hoay không biết làm thế nào, vậy hãy đọc ngay Combo 200 Bài Học Chứng Khoán Tập 1&2 sẽ giúp bạn “nằm lòng” về thị trường. Hãy bắt đầu ngay hôm nay, bạn nhé!

FAQ 

1. FTSE Russell là tổ chức nào? 

FTSE Russell thuộc sở hữu của Sở giao dịch chứng khoán London (LSE), là một trong ba công ty cung cấp chỉ số hàng đầu thế giới (cùng với MSCI và S&P Dow Jones), chuyên phân loại thị trường để các quỹ đầu tư quốc tế lấy làm tham chiếu.

2. Việt Nam hiện đang ở hạng nào theo bảng xếp hạng của FTSE?

 Việt Nam hiện đang nằm ở nhóm "Thị trường cận biên" (Frontier Markets) và đang nỗ lực cải thiện hạ tầng để được xét duyệt lên "Thị trường mới nổi thứ cấp" (Secondary Emerging Markets).

3. Tại sao Pakistan có kinh tế tương đương Việt Nam nhưng lại được nâng hạng trước? Dù cùng mức thu nhập GNI trung bình thấp và xếp hạng tín nhiệm mức Đầu cơ, nhưng Pakistan đã đáp ứng được 14/21 tiêu chí chất lượng thị trường của FTSE (trong khi Việt Nam chỉ đạt 10/21 tiêu chí). Họ làm tốt hơn chúng ta ở khâu nới lỏng sở hữu nước ngoài và đối xử với cổ đông thiểu số.

4. Cổ phiếu nào sẽ tăng mạnh nhất nếu Việt Nam được FTSE nâng hạng? 

Dòng tiền từ các quỹ ETF ngoại (vốn thụ động) sẽ tự động phân bổ vào các cổ phiếu có giá trị vốn hóa lớn nhất, thanh khoản cao và kín room ngoại trong rổ chỉ số. Tiêu biểu như VNM, VIC, MSN, HPG, VRE...