Có nên đầu tư chung bất động sản với người khác không? 5 rủi ro phải biết 

Trong bối cảnh giá nhà đất ngày càng leo thang, việc sở hữu một tài sản giá trị lớn trở thành thách thức với nhiều cá nhân. Để giải quyết bài toán tài chính, hình thức góp vốn nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất cùng người thân, bạn bè đang trở thành một xu hướng rất phổ biến. 

Tuy nhiên, đằng sau giải pháp tưởng chừng như hoàn hảo này lại tiềm ẩn vô số vấn đề phức tạp về mặt pháp lý cũng như sự xung đột về lợi ích cá nhân. Vậy, có nên đầu tư chung bất động sản? Bài viết dưới đây, với sự tham khảo kiến thức chuyên sâu từ nền tảng Cú Thông Thái, sẽ phân tích chi tiết 5 rủi ro cốt lõi mà mọi nhà đầu tư cần phải biết trước khi quyết định hợp tác.

1. Việc góp vốn mua chung là gì? Có nên đầu tư chung bất động sản?

Hiểu về việc góp vốn mua chung bất động sản tại Việt Nam

Theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015, việc nhiều người cùng góp tiền mua đất được xác lập là hình thức Sở hữu chung theo phần.

• Xác định tỷ lệ: Mỗi người có quyền sở hữu tương ứng với số tiền mình đã góp (Ví dụ: Người góp 30% có quyền đối với 30% giá trị tài sản đó).
• Quyền lợi: Các bên có quyền hưởng hoa lợi, lợi tức từ BĐS (như tiền cho thuê) tương ứng với phần vốn góp của mình.

Theo Luật Đất đai 2024 (và các thông tư hướng dẫn), có hai phương án chính để ghi nhận quyền sở hữu khi mua chung:

Phương án 1: Ghi đầy đủ tên của tất cả các thành viên (An toàn nhất)

• Cách thức: Trang 1 của Sổ đỏ sẽ liệt kê đầy đủ họ tên, thông tin định danh của từng người góp vốn.
• Ưu điểm: Quyền lợi của mọi người là ngang nhau và được pháp luật bảo vệ tuyệt đối. Mọi giao dịch sau này (bán, thế chấp) đều phải có sự đồng ý (ký tên) của tất cả mọi người.
• Nhược điểm: Thủ tục ký kết sau này có thể phức tạp nếu số lượng người góp vốn quá đông hoặc có người ở xa.

Phương án 2: Cử người đại diện đứng tên

• Cách thức: Sổ đỏ chỉ ghi tên một người, kèm theo dòng chữ "Là người đại diện cho nhóm người cùng sử dụng đất".
• Điều kiện: Phải có văn bản thỏa thuận cử người đại diện được công chứng, chứng thực hợp pháp.
• Rủi ro: Nếu văn bản thỏa thuận không chặt chẽ, người đứng tên có thể nảy sinh ý định chiếm đoạt hoặc tự ý giao dịch trái ý muốn của nhóm.

Có nên đầu tư chung bất động sản?

Để đưa ra quyết định có nên đầu tư chung bất động sản không, nhà đầu tư cần nhìn nhận một cách khách quan giữa lợi ích và rủi ro. Điểm sáng của mô hình này là khả năng tối ưu hóa đòn bẩy tài chính, giúp những cá nhân có nguồn vốn hạn hẹp vẫn có thể tham gia vào các giao dịch bất động sản giá trị cao và tiềm năng lớn. Tuy nhiên, hình thức này đòi hỏi tính kỷ luật, sự minh bạch và sự đồng thuận tuyệt đối từ tất cả các bên tham gia.

2. Bảng so sánh: Đầu tư bất động sản độc lập và Đầu tư chung

Nhằm giúp độc giả có cái nhìn trực quan hơn, dưới đây là bảng so sánh các tiêu chí cốt lõi giữa hai hình thức đầu tư:

3. Phân tích 5 rủi ro pháp lý phải biết trước khi mua chung bất động sản

Bên cạnh những ưu điểm về huy động vốn, người nhận chuyển nhượng phải nắm rõ những rủi ro pháp lý và thực tiễn dưới đây.

3.1. Hạn chế quyền định đoạt: Không thể chuyển nhượng theo ý muốn cá nhân

Để trả lời một cách thấu đáo cho vấn đề có nên đầu tư chung bất động sản?, rủi ro đầu tiên nhà đầu tư phải đối mặt chính là sự hạn chế trong quyền định đoạt tài sản.

Vì đây là hình thức "sở hữu chung có thể phân chia", mỗi người sử dụng đất đều có quyền yêu cầu chia tài sản chung. Tuy nhiên, theo quy định tại điểm b khoản 2 Điều 27 Luật Đất đai 2024, đối với nhóm người sử dụng đất có chung quyền sử dụng, nếu quyền sử dụng đất không phân chia được theo phần, mọi giao dịch chuyển nhượng phải được sự đồng ý của tất cả các thành viên, hoặc thông qua người đại diện được ủy quyền hợp pháp.

Ví dụ minh họa: 

Nhà đầu tư A, B và C cùng góp vốn mua một mảnh đất trị giá 3 tỷ đồng. Sau hai năm, giá đất tăng lên 5 tỷ đồng. Nhà đầu tư A cần thu hồi vốn nên đề xuất bán, nhưng nhà đầu tư B và C không đồng ý vì kỳ vọng giá sẽ tiếp tục tăng. Trong trường hợp này, nhà đầu tư A không thể tự ý bán toàn bộ thửa đất nếu thiếu chữ ký đồng thuận của B và C. Trừ khi thửa đất đó đủ điều kiện để tách thửa phần diện tích tương ứng với số vốn của A.

3.2. Vướng mắc pháp lý: Nhiều trường hợp không thể tách thửa như dự tính

Rất nhiều hộ gia đình, cá nhân có ý định mua chung một thửa đất lớn sau đó tiến hành thủ tục tách thửa để chia nhau quyền sở hữu độc lập. Tuy nhiên, do không tìm hiểu kỹ lưỡng các quy định của pháp luật địa phương, nhiều trường hợp đã không thể thực hiện việc tách thửa như mong muốn ban đầu.

Nguyên nhân phổ biến dẫn đến tình trạng này bao gồm:

• Không đáp ứng diện tích tối thiểu: Thửa đất sau khi tách không đạt mức diện tích tối thiểu theo quy định của Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương.
• Không đáp ứng kích thước chiều cạnh: Mặc dù đủ điều kiện về tổng diện tích, nhưng thửa đất lại không đáp ứng được yêu cầu về kích thước chiều cạnh tối thiểu (ví dụ: quy định yêu cầu mặt tiền tối thiểu 4m, nhưng sau khi chia lô, mặt tiền chỉ còn 3m).
• Nằm trong khu vực cấm tách thửa: Thửa đất thuộc các trường hợp không được phép tách thửa theo quyết định quy hoạch cụ thể của Ủy ban nhân dân địa phương.

Do đó, nếu mục đích đầu tư chung là để tách thửa, nhà đầu tư cần tiến hành thẩm định kỹ lưỡng toàn bộ các điều kiện pháp lý tại địa phương nơi có đất.

3.3. Nguy cơ phát sinh mâu thuẫn lợi ích giữa các thành viên

Khi cân nhắc có nên đầu tư chung bất động sản?, yếu tố tâm lý và sự đồng điệu trong mục tiêu đầu tư là điều không thể bỏ qua. Thông thường, những người hợp tác mua chung đất là những người có mối quan hệ tin tưởng như người thân trong gia đình, bạn bè hoặc đồng nghiệp. Dù vậy, thực tế cho thấy các mối quan hệ này vẫn tiềm ẩn rủi ro rạn nứt rất cao khi liên quan đến lợi ích tài chính lớn.

Ví dụ minh họa: 

Khi thị trường bất động sản tăng giá, sự kỳ vọng về lợi nhuận của mỗi người sẽ khác nhau. Một thành viên muốn bán ngay lập tức để hiện thực hóa lợi nhuận, trong khi thành viên khác lại có tâm lý chờ đợi mức giá cao hơn. Nếu không có sự thống nhất từ trước, những bất đồng này rất dễ biến thành tranh chấp gay gắt, làm trì trệ việc ra quyết định và đánh mất cơ hội thanh khoản.

3.4. Khó khăn trong việc thế chấp tài sản để vay vốn

Bất động sản thường được sử dụng làm tài sản bảo đảm để vay vốn tại các tổ chức tín dụng. Về mặt pháp lý, nếu tất cả các thành viên đồng sở hữu đều đồng thuận ký kết hợp đồng thế chấp, việc vay vốn ngân hàng hoàn toàn có thể thực hiện được. Tuy nhiên, sự đồng thuận tuyệt đối này không phải lúc nào cũng đạt được.

Bên cạnh đó, về mặt lý thuyết, một thành viên có thể đề xuất thế chấp chỉ riêng "phần quyền sử dụng đất" tương ứng với phần vốn góp của mình. Thế nhưng trên thực tế triển khai, hầu hết các ngân hàng hoặc tổ chức tài chính sẽ từ chối nhận thế chấp nếu thửa đất chưa được tách thửa để tạo thành một tài sản độc lập, nhằm hạn chế rủi ro trong quá trình xử lý nợ xấu. Điều này dẫn đến bế tắc cho những cá nhân đang gặp áp lực tài chính và cần sử dụng đòn bẩy ngân hàng.

3.5. Rủi ro phân chia tài sản khi một thành viên ly hôn hoặc qua đời

Những biến cố trong cuộc sống như ly hôn hoặc tử tuất là điều không ai có thể dự liệu trước, nhưng lại mang đến những rắc rối pháp lý nghiêm trọng đối với tài sản chung. Thay vì giữ nguyên hiện trạng để bán khi được giá, thửa đất mua chung có nguy cơ bị yêu cầu phân chia.

• Trường hợp ly hôn: Nếu phần tiền góp mua đất được xác định là tài sản chung của vợ chồng một thành viên, khi ly hôn, phần quyền sử dụng đất đó cũng sẽ trở thành tài sản chung cần được phân chia theo quy định của pháp luật Hôn nhân và Gia đình.
• Trường hợp qua đời: Nếu một người đồng sở hữu mất, phần quyền sử dụng đất của họ sẽ trở thành di sản thừa kế. Lúc này, những người thừa kế hợp pháp có quyền yêu cầu chia thừa kế, dẫn đến việc tài sản bị can thiệp bởi nhiều cá nhân mới.

Để phòng tránh việc thửa đất bị chia cắt ngoài ý muốn, các thành viên nên có sự thỏa thuận pháp lý từ trước:

• Trong trường hợp ly hôn: Ưu tiên thỏa thuận giữ nguyên hiện trạng thửa đất góp vốn, thanh toán phần chênh lệch tài sản cho người vợ/chồng bằng tiền mặt hoặc tài sản khác. Người mua chung nên chủ động nhận quyền sử dụng đất và hoàn trả giá trị tương ứng bằng tiền.
• Trong trường hợp tử tuất: Các thành viên còn lại nên thương lượng với người thừa kế để thanh toán giá trị phần quyền sử dụng đất bằng tiền mặt nhằm giữ nguyên hiện trạng tài sản, hoặc làm thủ tục để người thừa kế đứng tên thay thế vị trí của người đã khuất.

4.Giải pháp an toàn cho nhà đầu tư: Thiết lập kỷ luật pháp lý

Để hình thức đầu tư chung mang lại hiệu quả bền vững, nhà đầu tư cần loại bỏ tư duy hợp tác bằng sự "tin tưởng miệng". Mọi cam kết đều phải được văn bản hóa thông qua Hợp đồng Hợp tác Đầu tư hoặc Hợp đồng Góp vốn, tốt nhất nên được lập tại các Văn phòng Luật sư hoặc Tổ chức hành nghề Công chứng. Văn bản này cần quy định rõ ràng về tỷ lệ góp vốn, quyền lợi, nghĩa vụ, thời hạn đầu tư, kịch bản chốt lời/cắt lỗ, và phương án xử lý rủi ro khi có thành viên muốn thoái vốn trước hạn hoặc gặp biến cố bất khả kháng.

Nếu nhận thấy việc góp vốn mua chung bất động sản có quá nhiều rào cản pháp lý, bạn hoàn toàn có thể tìm hiểu thêm kênh đầu tư chứng khoán – một hình thức phân bổ vốn minh bạch, có tính thanh khoản cao và dễ dàng kiểm soát rủi ro hơn. 

Để trang bị nền tảng kiến thức bài bản nhất về tài chính và đầu tư, anh em có thể tham khảo Combo Sách 200+ Bài học Chứng khoán cho F0. Sự chuẩn bị kỹ lưỡng về mặt kiến thức luôn là khoản đầu tư mang lại tỷ suất sinh lời cao nhất!

5. Kết luận: Có nên đầu tư chung bất động sản?

Tóm lại, có nên đầu tư chung bất động sản? Mô hình này hoàn toàn khả thi và là một chiến lược huy động vốn thông minh nếu được thực hiện dựa trên nền tảng của sự minh bạch pháp lý và thống nhất về tầm nhìn chiến lược. Tuy nhiên, những rủi ro liên quan đến quyền định đoạt, khả năng tách thửa, mâu thuẫn lợi ích, rào cản tín dụng và các biến cố dân sự là hiện hữu và có thể gây thiệt hại nghiêm trọng.

Thành công của việc đầu tư chung không chỉ nằm ở việc chọn đúng dự án tiềm năng, mà cốt lõi nằm ở khả năng thỏa thuận và giải quyết vấn đề của những người tham gia dựa trên cơ sở tôn trọng và tin tưởng pháp lý như lúc bắt đầu hợp tác.

6. Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Có nên đầu tư chung bất động sản nếu chỉ có thỏa thuận bằng miệng?

Tuyệt đối không. Bất động sản là tài sản có giá trị đặc biệt lớn. Mọi hình thức hợp tác đầu tư chung, dù là với người thân trong gia đình hay bạn bè tri kỷ, đều phải được lập thành văn bản hợp pháp, quy định chi tiết quyền lợi và nghĩa vụ để tránh các tranh chấp dân sự phát sinh về sau.

2. Nếu mua chung nhưng chỉ để một người đại diện đứng tên trên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thì có rủi ro không?

Có rủi ro rất lớn. Về mặt pháp lý, người đứng tên trên Giấy chứng nhận được Nhà nước công nhận là chủ sở hữu. Nếu không có các văn bản thỏa thuận góp vốn (được công chứng hoặc vi bằng ghi nhận) chứng minh quyền lợi của các thành viên khác, khi người đứng tên có ý định chiếm đoạt hoặc gặp biến cố (nợ nần, qua đời), những người góp vốn ẩn danh sẽ gặp muôn vàn khó khăn trong việc đòi lại tài sản hợp pháp của mình.

3. Làm thế nào để bán tài sản khi một người đồng sở hữu kiên quyết không đồng ý?

Như đã phân tích, pháp luật quy định việc định đoạt tài sản chung (không thể phân chia theo phần) phải có sự đồng ý của tất cả các đồng sở hữu. Nếu không đạt được sự đồng thuận, nhà đầu tư buộc phải khởi kiện ra Tòa án có thẩm quyền để yêu cầu chia tài sản chung theo quy định của pháp luật Dân sự, một quá trình thường mất rất nhiều thời gian và chi phí.

4. Đất mua chung có diện tích lớn nhưng tại sao vẫn không được tách thửa? 

Điều kiện tách thửa không chỉ phụ thuộc vào diện tích tối thiểu mà còn phải đáp ứng nghiêm ngặt điều kiện về kích thước chiều cạnh (ví dụ chiều rộng mặt tiền, chiều sâu) theo quy định quy hoạch của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh/thành phố. Nếu chỉ đáp ứng diện tích nhưng vi phạm kích thước chiều cạnh tối thiểu, hồ sơ xin tách thửa vẫn sẽ bị từ chối. Do đó, cần kiểm tra quy định cụ thể tại địa phương trước khi giao dịch.

Về Tác Giả

Ngoan Nguyễn

Chuyên gia phân tích Kinh tế - Tài chính

Không dùng những thuật ngữ “đao to búa lớn”, tác giả Ngoan Nguyễn với hơn 8 năm kinh nghiệm sẽ giúp bạn “giải mã” thế giới tài chính bằng ngôn ngữ đời thường nhất. Tác giả tin rằng hiểu đúng – làm chậm – đi đường dài mới là cách giúp mỗi người tự tin quản lý tiền bạc và đầu tư bền vững.