Doanh nghiệp gia đình Việt Nam đang tăng trưởng mạnh mẽ, với 41% đạt doanh thu hai chữ số. Tuy nhiên, khảo sát PwC 2025 chỉ ra 91% lãnh đạo vẫn ưu tiên đảm bảo khả năng chống chịu lâu dài, cho thấy nhu cầu cấp thiết về quản trị tài sản nhiều thế hệ và chuyên nghiệp hóa hoạt động để tránh rủi ro phân tán tài sản.

Giới Thiệu: Tăng trưởng thần tốc – Nhưng cơ nghiệp gia tộc có bền vững?

Ông bà ta thường răn dạy: "Làm giàu không khó, giữ giàu mới khó". Câu nói ấy chưa bao giờ đúng như hiện tại, đặc biệt với các doanh nghiệp gia đình Việt Nam (DNGĐVN). Nhìn vào bức tranh kinh tế sôi động năm 2025, chúng ta thấy một sức sống mãnh liệt. Tổng cục Thống kê ghi nhận có tới 297,4 nghìn doanh nghiệp gia nhập thị trường Việt Nam, trong đó 195,1 nghìn là doanh nghiệp thành lập mới.

Trong bối cảnh tăng trưởng chung, DNGĐVN còn bứt phá hơn nữa. Khảo sát Doanh nghiệp Gia đình 2025 của PwC đã chỉ ra một con số đầy ấn tượng: 41% DNGĐVN đạt tăng trưởng doanh thu hai chữ số, vượt trội so với mức trung bình chỉ khoảng 25% của doanh nghiệp gia đình trên toàn cầu. Những con số này vẽ nên một viễn cảnh thịnh vượng, một tương lai rạng rỡ cho các gia tộc kinh doanh Việt.

Thế nhưng, đằng sau ánh hào quang tăng trưởng ấy là một nỗi lo thầm kín mà ít ai dám nói ra. Cùng khảo sát PwC ấy, 91% lãnh đạo DNGĐVN vẫn đặt mục tiêu "đảm bảo khả năng chống chịu lâu dài" lên hàng đầu trong 5 năm tới. Đây không phải là sự lo lắng về việc không thể kiếm tiền, mà là trăn trở sâu sắc về việc làm thế nào để giữ gìn, bảo vệ và phát triển cơ nghiệp, gia sản qua nhiều đời. Nhiều gia tộc Việt đang đứng trước rủi ro rơi vào Khoảng Trống 20 Năm, tức là khoảng thời gian mà tài sản được tạo ra nhưng chưa có kế hoạch chuyển giao và quản lý hiệu quả cho thế hệ kế nghiệp, dẫn đến sự suy yếu và thậm chí mất mát tài sản.

Như Ông Chú Vĩ Mô vẫn thường nhắc, tăng trưởng nóng là cần thiết, nhưng bền vững mới là thước đo của một gia tộc thịnh vượng. Giai đoạn 2025-2026 sẽ là phép thử cho khả năng chuyển hóa từ mô hình kinh doanh gia đình truyền thống sang một "hệ sinh thái gia tộc – doanh nghiệp – tài sản" hiện đại, chuyên nghiệp. Đó là lúc các gia đình phải tư duy lại về cách quản trị tài sản và kế nghiệp, không chỉ vì lợi ích hiện tại mà còn vì di sản để lại cho con cháu muôn đời.

Xu hướng định hình Doanh Nghiệp Gia Đình Việt 2025-2026: Vĩ mô thay đổi, tư duy phải đổi theo

1. Từ kinh doanh gia đình sang "hệ sinh thái gia tộc – doanh nghiệp – tài sản"

Thời thế thay đổi, tư duy phải thay đổi. Các gia tộc kinh doanh Việt đang dần nhận ra rằng, chỉ tập trung vào một doanh nghiệp duy nhất là chưa đủ để đảm bảo sự bền vững. Xu hướng estate planning 2025-2026 cho thấy một sự dịch chuyển rõ rệt: từ "để lại tài sản" sang "quản lý tài sản nhiều thế hệ" một cách tổng thể hơn. Đây chính là khái niệm về "family enterprise" – một hệ sinh thái toàn diện bao gồm doanh nghiệp cốt lõi, quỹ đầu tư gia đình, khối bất động sản, các tài sản tài chính, và thậm chí cả hoạt động thiện nguyện.

Dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đổ vào Việt Nam cũng là một động lực lớn, với hơn 33 tỷ USD trong 11 tháng năm 2025, mức cao nhất trong 5 năm, đã góp phần làm quy mô tài sản tư nhân và gia tộc tăng nhanh. Tại TP.HCM, nhiều gia đình đã chủ động xây dựng chiến lược tài sản kết hợp linh hoạt: vừa nắm giữ tài sản thanh khoản cao như tiền mặt, chứng khoán, sản phẩm cấu trúc, vừa đầu tư vào các tài sản tạo dòng tiền dài hạn như bất động sản cho thuê hay cổ phần của các doanh nghiệp trụ cột. Hướng đi này giúp gia tộc giảm thiểu rủi ro chu kỳ kinh doanh và duy trì dòng tiền ổn định, đảm bảo sự sung túc qua nhiều thế hệ.

2. Chuyên nghiệp hóa quản trị: Hiến pháp gia đình và thỏa thuận cổ đông là kim chỉ nam

Sự chuyên nghiệp hóa không chỉ dừng lại ở hoạt động kinh doanh mà phải thấm nhuần vào chính cấu trúc gia đình. PwC khuyến nghị các DNGĐVN cần tập trung thiết lập hiến pháp gia đình và thỏa thuận cổ đông rõ ràng. Đây chính là "kim chỉ nam" để tạo tiếng nói chung, dùng mục tiêu gia đình để dung hòa các lợi ích cá nhân. Việc tổ chức các buổi đối thoại chiến lược giữa các thế hệ không chỉ giải quyết mâu thuẫn mà còn biến chúng thành động lực cho sự đổi mới và phát triển.

Ở Hà Nội và TP.HCM, nhiều gia tộc lớn đã bắt đầu thuê cố vấn độc lập, luật sư và chuyên gia thuế để chuẩn hóa cấu trúc sở hữu, cổ phần hóa một phần hoặc thậm chí chuẩn bị cho việc niêm yết (IPO) trên HOSE/HNX. Đây là một bước đi chiến lược, đặc biệt trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam năm 2025 ghi nhận giá trị giao dịch bình quân khoảng 15.000 tỷ đồng/phiên, tăng 26,8% so với năm trước. Sự minh bạch và chuyên nghiệp hóa này không chỉ giúp gia tộc tiếp cận nguồn vốn mới mà còn củng cố niềm tin, uy tín cho thương hiệu gia đình.

3. Đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và ESG: Không còn là lựa chọn mà là bắt buộc

Thế giới vĩ mô đang thay đổi nhanh chóng, và các doanh nghiệp gia đình không thể đứng ngoài cuộc. Khảo sát PwC 2025 cho thấy ba ưu tiên hàng đầu của lãnh đạo DNGĐVN trong 5 năm tới là: 91% đặt mục tiêu đảm bảo khả năng chống chịu lâu dài, 72% ưu tiên đổi mới sáng tạo và 69% tập trung chuyển đổi số. Những con số này cho thấy một nhận thức sâu sắc về sự cấp thiết của việc hiện đại hóa. Mô hình kinh doanh dựa trên kinh nghiệm truyền thống sẽ khó lòng cạnh tranh trong kỷ nguyên số.

Bên cạnh đó, xu hướng tài chính bền vững và ESG (Môi trường – Xã hội – Quản trị) đang trở thành yếu tố "không thể bỏ qua" trong chiến lược quản trị tài sản gia tộc 2025-2026. Điều này hoàn toàn phù hợp với định hướng quốc gia về kinh tế xanh, kinh tế số. Nhiều gia đình doanh nhân tại Đà Nẵng, Nha Trang, Hà Nội đã bắt đầu quan tâm tới các khoản đầu tư "xanh", trái phiếu xanh hoặc các dự án năng lượng tái tạo. Đây không chỉ là việc tuân thủ yêu cầu pháp lý tương lai mà còn là cách để xây dựng hình ảnh tích cực, gia tăng giá trị thương hiệu cho gia tộc.

🦉 Cú nhận xét: Việc đầu tư vào công nghệ và ESG không chỉ là một khoản chi phí, mà là một khoản đầu tư chiến lược giúp doanh nghiệp gia đình nâng cao khả năng cạnh tranh, thu hút nhân tài và đảm bảo sự tồn tại bền vững trong dài hạn.

4. Làn sóng M&A và thế hệ F2, F3: Nguồn lực mới cho gia tộc

Thị trường M&A Việt Nam năm 2025 đang chuyển dịch từ các giao dịch số lượng lớn sang các thương vụ mang tính chiến lược, tập trung vào giá trị cốt lõi. Bất động sản vẫn là lĩnh vực năng động nhất, chiếm 44% tổng giá trị giao dịch quý I/2025, tăng từ 36% năm 2024. Nhiều DNGĐ đang sử dụng M&A để mở rộng quy mô, tái cấu trúc hoặc thoái vốn từng phần, thu tiền về để thế hệ kế nghiệp có nguồn lực đầu tư vào các lĩnh vực mới.

Đáng chú ý, thế hệ F2, F3 đang trở thành một động lực mạnh mẽ. Khảo sát PwC 2025 khuyến nghị doanh nghiệp gia đình nên "đặc biệt lắng nghe góc nhìn của thế hệ kế nghiệp trên các lĩnh vực mới". Làn sóng startup nội bộ gia đình đang nở rộ, với F2, F3 đề xuất xây dựng mảng kinh doanh số, thương mại điện tử, đầu tư fintech, healthtech... dưới dạng công ty con hoặc startup được gia đình hậu thuẫn vốn. Đây là cách để đổi mới mà vẫn giữ được tinh thần và nguồn lực gia tộc, đồng thời lấp đầy khoảng trống kinh nghiệm và sự sẵn sàng cho tương lai.

Bảo vệ và phát triển tài sản gia tộc: Bài học từ những gia đình thành công

Case Study 1: Gia đình ông Trần Văn An, 55 tuổi (Quận 7, TP.HCM)

Ông Trần Văn An, 55 tuổi, là chủ chuỗi nhà hàng nổi tiếng tại Quận 7, TP.HCM, với thu nhập trung bình 500 triệu đồng/tháng. Ông có hai người con đang du học nước ngoài và dự định sẽ về tiếp quản công việc kinh doanh của gia đình. Tuy nhiên, ông An luôn trăn trở về việc làm sao để cơ nghiệp ông bà gây dựng không bị "phá sản đời con cháu". Ông đã chứng kiến nhiều gia đình tan vỡ vì tranh chấp tài sản hoặc con cái thiếu năng lực quản lý.

Đặc biệt, ông lo lắng về Khoảng Trống 20 Năm – giai đoạn chuyển giao mà các con ông còn thiếu kinh nghiệm thực chiến. Để tìm lời giải, ông quyết định tìm đến hệ sinh thái Cú Thông Thái. Sau khi truy cập Điểm Sức Khỏe Tài Chính của Cú, ông đã nhập các thông tin chi tiết về cấu trúc sở hữu chuỗi nhà hàng, các tài sản bất động sản, tài sản tài chính, cũng như mong muốn và kỹ năng của các con. Kết quả bất ngờ: dù tài sản hiện tại lớn, Điểm Sức Khỏe Tài Chính của gia đình ông An chỉ đạt 65/100. Chỉ số này chỉ ra rủi ro cao về quản trị xung đột và thiếu cơ chế chuyển giao minh bạch cho thế hệ kế nghiệp. Sự thật này thôi thúc ông An hành động ngay lập tức, bắt đầu xây dựng hiến pháp gia đình và thành lập một quỹ đầu tư riêng để đào tạo và gắn kết thế hệ F2.

Case Study 2: Gia đình bà Nguyễn Thị Hoa, 45 tuổi (Cầu Giấy, Hà Nội)

Bà Nguyễn Thị Hoa, 45 tuổi, là chủ một công ty công nghệ vừa và nhỏ tại Cầu Giấy, Hà Nội, với thu nhập khoảng 300 triệu đồng/tháng. Công ty của bà đang trên đà phát triển mạnh mẽ, nhưng bà nhận thấy mô hình quản lý theo kiểu "gia đình trị" đang trở thành rào cản lớn trong việc thu hút các nhà đầu tư chuyên nghiệp và mở rộng quy mô. Bà muốn chuẩn bị cho tương lai tài chính của hai con nhỏ, đồng thời tạo ra một nền tảng quản trị vững chắc, không chỉ cho công ty mà còn cho toàn bộ tài sản gia đình.

Với mong muốn minh bạch hóa dòng tiền và đa dạng hóa tài sản, bà Hoa đã sử dụng Ma Trận Dòng Tiền CTT. Sau khi nhập dữ liệu về doanh thu, chi phí, các khoản đầu tư và thu nhập từ bất động sản cho thuê, Ma Trận Dòng Tiền CTT đã phân tích và chỉ ra rằng dòng tiền của gia đình bà phụ thuộc rất lớn vào hoạt động kinh doanh cốt lõi. Sự thiếu đa dạng hóa này tiềm ẩn rủi ro cao nếu thị trường công nghệ biến động mạnh. Kết quả này củng cố nỗi lo của bà và thúc đẩy bà tìm hiểu sâu hơn về việc thành lập một holding gia đình (family holding). Mục tiêu là để tách bạch tài sản kinh doanh khỏi tài sản cá nhân, từ đó xây dựng một kênh đầu tư độc lập, giúp gia tăng khả năng chống chịu và tạo dựng nền tảng tài chính bền vững cho các thế hệ sau.

Hành động cụ thể cho gia tộc Việt Nam giai đoạn 2025-2026

Để biến những nỗi lo thành động lực và tận dụng triệt để các xu hướng tích cực, Ông Chú Vĩ Mô có 3 lời khuyên chân thành dành cho các gia tộc kinh doanh Việt:

1. Thiết lập Hiến pháp gia đình và Thỏa thuận cổ đông minh bạch

Đây là nền tảng vững chắc nhất cho mọi gia tộc. Hiến pháp gia đình không chỉ là một văn bản pháp lý mà còn là bản tuyên ngôn về các giá trị cốt lõi, tầm nhìn, sứ mệnh, và quy tắc ứng xử của các thành viên. Nó định rõ vai trò của từng cá nhân trong kinh doanh và quản trị, đồng thời thiết lập cơ chế giải quyết xung đột một cách công bằng. Thỏa thuận cổ đông sẽ làm rõ quyền và nghĩa vụ của từng thành viên sở hữu cổ phần, tránh những tranh chấp không đáng có trong tương lai, đặc biệt khi chuyển giao thế hệ.

2. Chuyển đổi từ "doanh nghiệp gia đình" thành "hệ sinh thái gia tộc"

Đừng chỉ dừng lại ở việc kinh doanh một ngành nghề duy nhất. Hãy mở rộng tầm nhìn, tách bạch rõ ràng giữa tài sản kinh doanh và tài sản gia đình. Cân nhắc thành lập một holding gia đình hoặc quỹ gia đình (family office) để quản lý đa dạng các loại tài sản, từ bất động sản, chứng khoán đến các khoản đầu tư mạo hiểm vào startup của thế hệ F2, F3. Việc đa dạng hóa danh mục đầu tư, đặc biệt theo xu hướng ESG, không chỉ giảm rủi ro mà còn tạo ra các cơ hội tăng trưởng mới, bền vững hơn. Bạn có thể tìm hiểu về các cấu trúc quản lý gia tộc hiệu quả tại Gia Tộc Hub để bắt đầu hành trình này.

3. Nâng cấp năng lực quản trị và chuyển giao kế nghiệp chuyên nghiệp

Tài sản dù lớn đến mấy cũng có thể cạn kiệt nếu thiếu sự quản trị bài bản và kế nghiệp yếu kém. Hãy mạnh dạn đầu tư vào công nghệ quản lý (ERP, hệ thống dữ liệu), và quan trọng hơn cả là đào tạo thế hệ kế nghiệp (F2, F3) một cách bài bản về quản trị, tài chính và công nghệ. Tận dụng triệt để các cơ hội từ chính sách hỗ trợ của nhà nước và thị trường vốn Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ. Chủ động tìm kiếm cố vấn độc lập, chuyên gia pháp lý để xây dựng lộ trình kế nghiệp minh bạch, đảm bảo tài sản gia tộc được truyền thừa một cách hiệu quả và bền vững.

Kết luận: Bền vững cho ngày mai, vững chắc cho muôn đời

Giai đoạn 2025-2026 đang mở ra một chương mới đầy hứa hẹn nhưng cũng không ít thách thức cho các doanh nghiệp gia đình Việt Nam. Tăng trưởng mạnh mẽ là một tin vui, nhưng nỗi lo về khả năng chống chịu lâu dài và sự bền vững của cơ nghiệp vẫn luôn hiện hữu. Chìa khóa để vượt qua những lo lắng này và kiến tạo một tương lai vững chắc nằm ở sự chuyển mình tư duy: từ việc chỉ "giữ tài sản" sang "quản trị tài sản nhiều thế hệ" một cách chuyên nghiệp, bài bản.

Ông Chú Vĩ Mô tin rằng, với sự chuẩn bị kỹ lưỡng, việc xây dựng các cấu trúc quản trị hiện đại như hiến pháp gia đình, holding gia đình, cùng với việc đầu tư vào năng lực và đào tạo thế hệ kế nghiệp, các gia tộc Việt sẽ không chỉ bảo vệ được di sản của mình mà còn đưa cơ nghiệp lên một tầm cao mới. Đừng để Khoảng Trống 20 Năm làm mai một cơ nghiệp của bạn. Hãy chủ động hành động ngay hôm nay để kiến tạo sự bền vững cho ngày mai, và vững chắc cho muôn đời con cháu.

Tìm hiểu thêm về quản lý tài sản gia tộc tại vimo.cuthongthai.vn/tai-san/gia-toc