Thuế thừa kế theo Luật 109/2025/QH15, có hiệu lực từ 01/7/2026, áp dụng thuế suất 10% trên phần giá trị tài sản thừa kế vượt trên 20 triệu đồng/lần. Đây là mức tăng gấp đôi so với ngưỡng 10 triệu đồng/lần của luật cũ, nhằm giảm gánh nặng hành chính và phù hợp với giá trị tài sản hiện tại.

Giới Thiệu: Luật 109 và Thuế Thừa Kế

Cú Kiểm Toán xin chào. Chắc hẳn bạn đang băn khoăn về những thay đổi trong chính sách thuế, đặc biệt là khi tài sản gia đình có sự chuyển giao. Ngày 10/12/2025, Quốc hội đã thông qua Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025 số 109/2025/QH15. Luật này sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, thay thế hoàn toàn Luật Thuế TNCN 2007 và các sửa đổi trước đó. Thay đổi đáng chú ý nhất, tác động trực tiếp đến mọi hộ gia đình, chính là quy định về thuế đối với thu nhập từ nhận thừa kế và quà tặng.

Trước đây, nhiều người thường mắc sai lầm khi nghĩ rằng "thừa kế trong gia đình" là mặc định được miễn thuế. Thực tế không đơn giản như vậy. Luật mới, cụ thể là Luật 109, đã điều chỉnh ngưỡng chịu thuế, nhưng thuế suất thì vẫn giữ nguyên. Vậy, điều này ảnh hưởng thế nào đến túi tiền của bạn? Và những sai lầm nào cần tránh để không bị truy thu, phạt chậm nộp? Hãy cùng Cú Kiểm Toán "soi" thật kỹ từng con số, từng điều khoản.

Việc hiểu rõ các thay đổi này không chỉ giúp bạn tuân thủ đúng pháp luật mà còn là chìa khóa để tối ưu hóa tài sản, tránh những rủi ro không đáng có khi nhận thừa kế hoặc quà tặng. Chúng ta sẽ đi sâu vào so sánh giữa Luật 109 và luật cũ, đồng thời chỉ ra những "bẫy" mà người Việt hay gặp phải trong quá trình thực hiện nghĩa vụ thuế của mình.

Luật 109/2025: Nâng Ngưỡng Thuế Thừa Kế và Thời Điểm Tính

Dưới luật cũ, tức Luật Thuế TNCN 2007 và các văn bản hướng dẫn như Thông tư 111/2013/TT-BTC, Thông tư 92/2015/TT-BTC, cá nhân nhận tài sản thừa kế phải nộp thuế TNCN nếu giá trị tài sản vượt trên 10 triệu đồng/lần. Thuế suất được áp dụng là 10% trên phần giá trị vượt ngưỡng này. Đây là con số đã tồn tại khá lâu và có phần không còn phù hợp với thực tế giá trị tài sản ngày nay.

Luật 109/2025/QH15 đã mang đến một sự thay đổi quan trọng về ngưỡng chịu thuế. Theo Điều 18 của Luật 109, thu nhập tính thuế từ nhận thừa kế, quà tặng là phần giá trị tài sản vượt trên 20 triệu đồng theo từng lần phát sinh. Điều này có nghĩa là ngưỡng chịu thuế đã được tăng gấp đôi. Tuy nhiên, thuế suất vẫn được giữ nguyên ở mức 10%. Công thức tính thuế khá đơn giản: Thuế TNCN phải nộp = Thu nhập tính thuế × 10%.

🦉 Cú nhận xét: Việc nâng ngưỡng này được Bộ Tài chính lý giải là để giảm số lượng các trường hợp phải kê khai nộp thuế với các khoản thu nhập nhỏ lẻ, giúp giảm gánh nặng hành chính cho cả người dân và cơ quan thuế. Đây là động thái tích cực phù hợp với sự tăng trưởng kinh tế và mặt bằng giá tài sản đã tăng mạnh trong thập kỷ qua.

Một điểm mới đáng lưu ý nữa của Luật 109 là thời điểm xác định thu nhập tính thuế. Nếu như luật cũ thường được hiểu là thời điểm cá nhân làm thủ tục đăng ký quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản (nhà đất, ô tô, cổ phiếu), thì Luật 109, tại Điều 18, quy định rõ ràng hơn:

Điểm này có ý nghĩa rất lớn, buộc người nhận thừa kế bất động sản tại các đô thị lớn như Hà Nội, TP.HCM phải chú ý đến thời điểm phân chia di sản chứ không chỉ chờ đến lúc hoàn tất thủ tục sang tên sổ đỏ. Điều này đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng về giấy tờ và kế hoạch tài chính ngay từ đầu. Bạn có thể tự kiểm tra ngay với công cụ tính thuế thừa kế của Cú Thông Thái để hiểu rõ hơn.

So Sánh Chi Tiết: Luật Mới và Luật Cũ Về Thuế Thừa Kế, Quà Tặng

Để bạn dễ hình dung hơn, Cú Kiểm Toán đã tổng hợp những điểm giống và khác nhau cốt lõi giữa Luật 109 và các quy định trước đây về thuế thừa kế, quà tặng:

Điểm tương đồng chính

Thu nhập từ nhận thừa kế, quà tặng vẫn được xem là một loại thu nhập chịu thuế TNCN. Đây là nguyên tắc không thay đổi. Dù là luật cũ hay Luật 109, nếu giá trị tài sản vượt ngưỡng, nghĩa vụ thuế vẫn phát sinh. Thuế suất 10% cũng là một điểm chung đáng chú ý. Mức thuế này áp dụng cho cả cá nhân cư trú và không cư trú, và được tính trên phần giá trị tài sản vượt ngưỡng chịu thuế, không phải trên toàn bộ giá trị tài sản. Cuối cùng, cách xác định thu nhập tính thuế vẫn dựa trên từng lần phát sinh, không cộng dồn cả năm. Điều này nghĩa là mỗi lần nhận tài sản thừa kế hay quà tặng sẽ được xét độc lập.

Khác biệt quan trọng cần nắm rõ

Điểm khác biệt lớn nhất nằm ở ngưỡng chịu thuế. Luật cũ (dựa trên Thông tư 111/2013/TT-BTC) quy định ngưỡng 10 triệu đồng/lần nhận. Trong khi đó, Luật 109/2025 đã tăng ngưỡng này lên 20 triệu đồng/lần nhận. Ví dụ, nếu bạn nhận thừa kế một khoản tiền 300 triệu đồng tại TP.HCM:

Chênh lệch này không quá lớn với các khoản tài sản có giá trị lớn nhưng lại rất đáng kể đối với các trường hợp thừa kế tài sản nhỏ, như tiền gửi ngân hàng dưới 50 triệu hoặc sổ tiết kiệm. Mức nâng ngưỡng này cũng thể hiện sự nỗ lực của Bộ Tài chính trong việc cập nhật chính sách thuế để phù hợp hơn với thực tiễn, giảm gánh nặng cho những giao dịch tài sản có giá trị trung bình thấp.

Thêm vào đó, như đã đề cập, thời điểm xác định thu nhập tính thuế theo Luật 109 rõ ràng hơn, nhấn mạnh thời điểm người nộp thuế nhận được thừa kế hoặc nhận được quà tặng, không chỉ là lúc hoàn tất thủ tục đăng ký quyền sở hữu. Điều này đòi hỏi sự minh bạch và chủ động hơn trong việc kê khai thuế.

4 Sai Lầm "Chết Người" Khi Xử Lý Thuế Thừa Kế ở Việt Nam

Cú Kiểm Toán đã ghi nhận nhiều trường hợp người dân Việt Nam thường mắc phải những sai lầm nghiêm trọng khi xử lý thuế thừa kế. Những sai lầm này không chỉ gây thiệt hại về tài chính mà còn có thể dẫn đến rủi ro pháp lý.

Sai lầm 1: Tưởng "thừa kế trong gia đình" là miễn thuế 100%

Đây là sai lầm phổ biến nhất, đặc biệt tại các thành phố lớn như Hà Nội, Đà Nẵng, nơi việc chuyển giao nhà đất giữa các thế hệ diễn ra thường xuyên. Nhiều gia đình mặc định rằng mọi tài sản chuyển giữa bố mẹ – con cái, vợ – chồng, anh – chị – em đều được miễn thuế TNCN. Thực tế, luật chỉ miễn trong một số trường hợp nhất định và phụ thuộc vào loại tài sản, quan hệ nhân thân cụ thể, và đặc biệt là hồ sơ chứng minh. Việc hiểu sai này khiến nhiều gia đình không kê khai thuế khi nhận thừa kế tiền mặt lớn hoặc cổ phần công ty. Hậu quả là đến khi muốn chuyển nhượng hoặc hợp thức hóa tài sản, họ mới "ngã ngửa" khi bị cơ quan thuế truy thu kèm phạt chậm nộp, gây ra thiệt hại tài chính đáng kể.

Sai lầm 2: Không tách giá trị thừa kế theo từng lần phát sinh

Cả luật cũ và Luật 109 đều quy định ngưỡng chịu thuế (10 triệu hay 20 triệu đồng) được tính theo từng lần phát sinh, chứ không phải tổng giá trị của toàn bộ di sản. Điều này có nghĩa là nếu một di sản lớn được chia nhỏ thành nhiều phần và được nhận vào các thời điểm khác nhau, mỗi phần sẽ được xem xét độc lập. Tuy nhiên, nhiều người tại TP.HCM thường cố tình chia nhỏ việc nhận thừa kế (ví dụ: nhận từng sổ tiết kiệm nhỏ) để né thuế. Cơ quan thuế hoàn toàn có thể xem xét bản chất giao dịch và cộng gộp nếu xác định việc chia nhỏ chỉ nhằm mục đích trốn thuế. Luật 109, với việc nhấn mạnh thời điểm nhận và giá trị từng tài sản, khiến việc "lách luật" bằng cách chia nhỏ tài sản trong cùng một thời điểm phân chia di sản trở nên rất rủi ro. Minh bạch trong kê khai là chìa khóa để tránh rắc rối.

Sai lầm 3: Nhầm lẫn giữa thuế thừa kế và lệ phí trước bạ, thuế chuyển nhượng

Khi nhận nhà đất thừa kế tại quận 7 (TP.HCM) hoặc Cầu Giấy (Hà Nội), người dân thường chỉ quan tâm đến lệ phí trước bạ 0,5% và thuế khi chuyển nhượng sau này, bỏ qua hoàn toàn nghĩa vụ thuế TNCN từ thừa kế (10%). Trong thực tế tư vấn, nhiều công ty luật và đại lý thuế ghi nhận phần lớn hồ sơ thừa kế nhà đất chỉ nộp lệ phí trước bạ mà "quên" hoặc cố tình không kê khai thuế TNCN nếu nghĩ là giữa người thân được miễn toàn bộ. Sai lầm này đặc biệt nguy hiểm với các tài sản có giá trị lớn, hàng chục tỷ đồng. Khi bị kiểm tra lại quá trình hình thành tài sản, rủi ro bị truy thu thuế và phạt chậm nộp là rất lớn.

Sai lầm 4: Không chuẩn bị hồ sơ chứng minh quan hệ để hưởng ưu đãi/miễn

Để được hưởng các ưu đãi hoặc miễn thuế (nếu có trong các văn bản hướng dẫn chi tiết sau này), người nhận thừa kế phải có đầy đủ hồ sơ chứng minh quan hệ nhân thân (CMND/CCCD, sổ hộ khẩu, giấy khai sinh, giấy đăng ký kết hôn…). Nhiều gia đình ở các tỉnh lân cận TP.HCM hoặc khu công nghiệp Bình Dương, Đồng Nai thường không lưu trữ hồ sơ đầy đủ. Đến khi làm thủ tục thừa kế, họ mới gặp rắc rối. Việc không chứng minh được quan hệ khiến họ phải nộp đủ thuế, hoặc mất thêm rất nhiều thời gian, chi phí để xin xác nhận lại. Chủ động chuẩn bị hồ sơ là điều tối quan trọng.

Dữ Liệu Vĩ Mô và Tác Động Dự Kiến: Tiền Xăng, Bất Động Sản

Việc Luật TNCN 2025 được sửa đổi, đặc biệt là các điều khoản liên quan đến thừa kế, không nằm ngoài xu hướng chung của nền kinh tế. Bộ Tài chính đã giải thích rằng các đề xuất này nhằm giảm số lượng cá nhân phải kê khai nộp thuế đối với các khoản thu nhập vãng lai nhỏ, đồng thời tập trung vào quản lý các khoản có giá trị lớn hơn. Việc nâng ngưỡng thừa kế từ 10 lên 20 triệu đồng là một minh chứng rõ ràng cho định hướng này. Nó phản ánh một thực tế không thể phủ nhận: mặt bằng giá tài sản, từ nhà đất, chứng khoán đến tiền gửi, tại các đô thị lớn như Hà Nội, TP.HCM đã tăng mạnh trong 10-15 năm qua. Mức 10 triệu đồng/lần nhận không còn phù hợp, gây tốn kém chi phí hành chính cho cả người nộp thuế và cơ quan thuế.

🦉 Cú nhận xét: Ngay cả những chi phí sinh hoạt thiết yếu cũng tăng. Đơn cử, giá xăng RON 95 tại Việt Nam hiện ở mức 24.150 VND/lít (theo Perplexity, 2026-06-17). So với các nước láng giềng như Thái Lan (34.099 VND/lít), Singapore (49.050 VND/lít), Lào (41.181 VND/lít), Trung Quốc (30.951 VND/lít), hay Campuchia (30.689 VND/lít), giá xăng tại Việt Nam dù thấp hơn một số nước nhưng vẫn là một phần không nhỏ trong chi tiêu hàng ngày. Điều này càng làm nổi bật sự cần thiết của việc điều chỉnh các ngưỡng chịu thuế để phù hợp với sức mua và giá trị tài sản thực tế, giảm gánh nặng chung cho người dân trong bối cảnh lạm phát và biến động thị trường.

Song song đó, Luật 109 cũng cải tổ biểu thuế lũy tiến toàn phần đối với thu nhập từ tiền lương, tiền công, giảm từ 7 bậc xuống 5 bậc, hạ thuế suất bậc 2 từ 15% xuống 10%, bậc 3 từ 25% xuống 20%. Điều này cho thấy định hướng chung là giảm gánh nặng thuế với người có thu nhập trung bình, trong khi vẫn duy trì thuế suất 10% với các khoản thu nhập "đột biến" như trúng số, thừa kế, quà tặng. Đối với thị trường bất động sản, đặc biệt tại Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng, nơi giá trị thừa kế nhà đất thường từ vài tỷ trở lên, thuế thừa kế 10% vẫn là khoản rất đáng kể nếu không thuộc diện miễn. Do đó, khi lập kế hoạch tài sản, nhiều gia đình có xu hướng chuyển nhượng, tặng cho sớm khi còn sống để tối ưu thuế và lệ phí, hoặc sử dụng kênh góp vốn, đồng sở hữu bất động sản, cổ phần công ty thay vì để toàn bộ tài sản đứng tên một người.

3 Bài Học Thực Tế Để Tối Ưu Thuế Thừa Kế Hợp Pháp

Để tránh những sai lầm và tối ưu hóa nghĩa vụ thuế khi nhận thừa kế, Cú Kiểm Toán khuyên bạn nên ghi nhớ 3 bài học sau:

Kết Luận: Chuẩn Bị Sớm, An Tâm Tài Sản

Luật Thuế TNCN 109/2025 mang đến những thay đổi đáng kể về thuế thừa kế và quà tặng, với việc nâng ngưỡng chịu thuế lên 20 triệu đồng. Tuy nhiên, những sai lầm phổ biến vẫn tồn tại và có thể khiến bạn gặp rắc rối. Việc nắm rõ luật, hiểu đúng các quy định và chuẩn bị kỹ lưỡng là điều then chốt để đảm bảo tài sản của bạn được chuyển giao một cách suôn sẻ và hợp pháp. Đừng chủ quan, hãy dành thời gian để nghiên cứu và tham vấn chuyên gia khi cần.

Cú Kiểm Toán luôn khuyến nghị bạn nên chủ động tra cứu thông tin và sử dụng các công cụ hỗ trợ để tối ưu hóa nghĩa vụ thuế của mình. Hãy bảo vệ tài sản của gia đình bạn bằng kiến thức và sự chuẩn bị. Sử dụng 30+ công cụ tính thuế miễn phí tại thue.cuthongthai.vn.