Hôm nọ, mình có dịp trò chuyện với một người bạn lớn, bác Ba Long, một doanh nhân gạo cội ở Sài Gòn. Bác kể câu chuyện về người bạn thân của bác, ông Tư Hùng, người vừa đột ngột ra đi. Ông Tư để lại khối tài sản hơn 100 tỷ đồng, bao gồm nhiều bất động sản và cổ phần doanh nghiệp. Nghe đến đây, mình cứ nghĩ con cháu ông Tư sẽ vô cùng sung túc.

Nhưng bác Ba lại thở dài: "Khối tài sản đó nghe thì lớn, nhưng con cháu ông Tư phải tốn hàng tỷ đồng để 'chuộc' lại di sản đấy cháu ạ." Mình ngạc nhiên lắm, tiền của ông Tư mà sao lại phải 'chuộc'? Bác Ba giải thích, đó là chi phí liên quan đến thủ tục pháp lý, định giá tài sản, và đặc biệt là thuế thừa kế mà nhiều người Việt mình vẫn thường bỏ qua.

Mình cứ nghĩ, ông bà để lại cho mình thì mình nghiễm nhiên được hưởng trọn vẹn chứ? Hóa ra không phải vậy! Điều này khiến mình bắt đầu tìm hiểu sâu hơn về chủ đề này. Mình mới phát hiện ra, câu chuyện của gia đình ông Tư Hùng không phải là hiếm. Rất nhiều gia đình Việt đang phải đối mặt với tình trạng tài sản 'bay hơi' một cách đáng tiếc chỉ vì thiếu kiến thức và sự chuẩn bị.

Bài học 1: Đừng để chi phí thừa kế 'nuốt chửng' di sản của bạn

Mình thấy thế này, ở Việt Nam, chúng ta thường ngại nói về cái chết hay những chuyện liên quan đến di chúc, thừa kế. Cứ nghĩ để lại cho con cháu là xong, ai ngờ đâu lại có những khoản chi phí phát sinh khiến tài sản bị thất thoát không ít. Đây chính là cái "khoảng trống 20 năm" mà Ông Chú Vĩ Mô hay nhắc đến đấy bạn, giai đoạn mà tài sản có thể bị bào mòn nếu không có kế hoạch rõ ràng cho các thế hệ sau.

Chi phí thừa kế không chỉ đơn thuần là thuế. Nó bao gồm nhiều thứ như phí công chứng di chúc, phí luật sư tư vấn, phí định giá tài sản, lệ phí trước bạ khi sang tên bất động sản, và quan trọng nhất là thuế thu nhập cá nhân đối với thu nhập từ thừa kế. Mình thấy, nhiều người cứ nghĩ chỉ có người giàu mới phải lo khoản này, nhưng thực tế thì bất kỳ ai có tài sản đủ lớn đều cần phải quan tâm.

🦉 Cú nhận xét: Việc thiếu kế hoạch thừa kế toàn diện là một trong những nguyên nhân chính khiến Điểm Sức Khỏe Tài Chính của một gia tộc giảm sút đáng kể sau mỗi thế hệ. Đây là một vấn đề "tiêu cực" như dữ liệu tâm lý thị trường đã chỉ ra, vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến sự bền vững của tài sản.

Mình tìm hiểu sâu hơn thì thấy, Luật Thuế Thu nhập Cá nhân hiện hành quy định, thu nhập từ thừa kế là chứng khoán, phần vốn trong các tổ chức kinh tế, cơ sở kinh doanh, bất động sản và các tài sản khác phải đăng ký sở hữu hoặc đăng ký sử dụng (vượt quá 10 triệu đồng đối với từng lần nhận) sẽ phải chịu thuế. Mức thuế suất thông thường là 10% trên phần giá trị vượt ngưỡng miễn thuế.

Hãy thử hình dung, ông bà để lại một căn nhà trị giá 20 tỷ đồng và một số cổ phiếu 5 tỷ đồng. Nếu không có kế hoạch trước, tổng giá trị tài sản ròng con cháu nhận được có thể giảm đi đáng kể. Đây là một con số không hề nhỏ, có thể lên tới hàng tỷ đồng! Sự chuẩn bị sớm là chìa khóa để bảo vệ di sản gia đình.

Bài học 2: Kế hoạch tài chính gia tộc – "lá chắn" vô hình cho tài sản

Sau khi thấy mức độ phức tạp của vấn đề, mình nhận ra rằng việc lập kế hoạch tài chính gia tộc không chỉ là đặc quyền của những gia đình siêu giàu. Nó là một nhu cầu thiết yếu để bảo vệ tài sản liên thế hệ. Mình có nghe Ông Chú Vĩ Mô nói nhiều về các công cụ như Trust (Quỹ tín thác) hoặc Holding Gia đình. Mình từng nghĩ những thứ này xa vời lắm, nhưng hóa ra nó lại rất hữu ích cho các gia đình Việt.

Trust là một cơ chế pháp lý cho phép người sáng lập chuyển giao tài sản cho người quản lý (ủy thác) để quản lý và phân phối cho người thụ hưởng theo những điều kiện đã định. Ở Việt Nam, khái niệm này còn khá mới mẻ, nhưng các biến thể của nó như Hợp đồng ủy thác quản lý tài sản đã bắt đầu xuất hiện. Nó giúp tài sản được quản lý chuyên nghiệp, tránh được các tranh chấp và đảm bảo tài sản được dùng đúng mục đích, thậm chí có thể tối ưu hóa chi phí thuế.

Còn Holding Gia đình, tức là một công ty nắm giữ các tài sản khác của gia đình (ví dụ: cổ phần các doanh nghiệp, bất động sản cho thuê). Khi tài sản nằm trong một cấu trúc pháp lý vững chắc như công ty, việc chuyển giao quyền sở hữu qua các thế hệ có thể trở nên đơn giản và hiệu quả hơn, đôi khi còn giúp giảm thiểu các loại thuế phát sinh khi chuyển nhượng tài sản cá nhân.

🦉 Cú nhận xét: Các gia tộc lớn trên thế giới như Rockefeller hay Rothschild đã sử dụng các cấu trúc như quỹ tín thác và holding từ rất sớm để bảo vệ và phát triển tài sản qua hàng trăm năm. Việt Nam cũng đang dần bắt kịp xu hướng này.